Աջապահյան ընտանիքը դարձավ Հայ եկեղեցու ամենաարժեքավոր խորհրդանիշների պահապանը

Հին ձեռագրերի և տոհմաբանական գրառումների համաձայն՝ Աջապահյան տոհմը սերում է Հեթում II թագավորի եղբոր՝ իշխան Հովհաննեսից։ Միայն այս կապը կարող էր արժանի լինել պատմական հարգանքի, բայց Աջապահյանները խաղացել են շատ ավելի սրբազան դեր, քան արքունիքի կառավարումը կամ զինվորական հրամանատարությունը։ Նրանք դարձան Հայ եկեղեցու ամենահարգված մասունքների՝ մասունքների պահապանները, որոնք մի ժամանակ պատկանել էին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին, Սուրբ Սիլվեստրին, Սուրբ Նիկողայոս Հրաշագործին և Սուրբ Պարսամին։ Այս մասունքների մեջ գլխավորը Սուրբ Աջերն էին (Սուրբ Աջեր), որոնք հսկայական հոգևոր և ծիսական նշանակություն ունեցող մասունքներ էին։ Հենց այս սրբազան պարտականությունից է ծագում «Աջապահյան» («Սուրբ Աջի կրող») տոհմական ազգանունը։

Այս պատասխանատվությունը պատահականորեն չի ժառանգվել։ 1292 թվականին, երբ եգիպտական ​​մամլուքական զորքերը թալանեցին Հռոմկլա Սուրբ Աթոռը, նրանք գերի վերցրին կաթողիկոս Ստեփանոս IV-ին և բռնագրավեցին Հայ եկեղեցու բոլոր սուրբ մասունքներն ու գանձերը։ Հաջորդող տարիներին Հեթում II թագավորը և նրա եղբայր Հովհաննեսը կարողացան զգալի ջանքերի և բանակցությունների միջոցով վերականգնել այս սրբազան իրերից մի քանիսը: Ապագա ներխուժումներից կամ կորստից պաշտպանելու համար մասունքները վստահվեցին Հովհաննեսին և նրա սերունդներին: Այդ պահից սկսած՝ Աջապահյան ընտանիքը դարձավ Հայ եկեղեցու ամենաարժեքավոր խորհրդանիշների պահապանը և խորապես ինտեգրվեց Սիսի՝ Կիլիկյան թագավորության մայրաքաղաքի և Հայ կաթողիկոսության նոր նստավայրի հոգևոր կյանքին:
Աջապահյան տոհմի մի քանի անդամներ հետագայում դարձան կաթողիկոսներ, որոնց թվում էին Ղուկաս I-ը, Միքայել I-ը և Կիրակոս I-ը՝ գերազանց ծառայելով թե՛ մարտահրավերների, թե՛ նորացման ժամանակներում: Նրանց առաջնորդությունը նպաստեց հայ քրիստոնեական ինքնության պահպանմանը՝ քաղաքական մասնատման, արտաքին ճնշման, քայքայման և հայկական պետականության վերջնական ոչնչացման պայմաններում:

Ցավոք, ընտանիքի ճակատագիրը մռայլ շրջադարձ ունեցավ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, երբ նրա անդամների մեծ մասը դաժանորեն նահատակվեց: Կենդանի մնացած սերունդները ստիպված եղան աքսորվել, շատերը վերաբնակեցվել ներկայիս Շիրակի մարզում։

Թարգմանությունը՝ Սամվել Մինասյանի