Տապալված մրցույթներ և «էլիտար» ընթրիքներ. պետական գնումների համակարգի խորը ճգնաժամը

Հայաստանի պետական գնումների համակարգը կանգնած է լուրջ խնդրի առաջ․ առանցքային գերատեսչությունների կողմից հայտարարվող կարևորագույն մրցույթները համատարած չկայացած են հայտարարվում։ Այն դեպքում, երբ հանրապետությունում գործում են հարյուրավոր մասնավոր նախագծա-փորձակոնստրուկտորական և փորձագիտական ֆիրմաներ, պետական պատվերները մնում են թղթի վրա, իսկ աշխատանքները՝ չկատարված։

Պաշտոնական փաստաթղթերն ուղղակիորեն մատնանշում են բիզնեսի բացարձակ անտարբերությունն ու պասիվությունը պետական պատվերների հանդեպ։

ՀՀ Ներքին գործերի նախարարության կարիքների համար հայտարարված ՀՀ ՆԳՆ ԳՀԾՁԲ-2026/Ա-51 ծածկագրով խորհրդատվական ծառայությունների մրցույթը պաշտոնապես հայտարարվել է չկայացած։ Գնման առարկան էր «Նախագծերի պատրաստում, ծախսերի գնահատում» (CPV-71241200/505) ծառայությունը։ Չկայացման պաշտոնական հիմնավորումն է՝ «Ոչ մի հայտ չի ներկայացվել»։



Ամբողջովին նույն պատկերն է նաև մայրաքաղաքում։ Նոր Նորք վարչական շրջանի կարիքների համար կազմակերպված «Նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի փորձաքննության անցկացման և եզրակացության տրամադրման ծառայությունների» մրցույթը ևս տապալվել է։ Հիմնավորումը նույնն է՝ «Ոչ մի հայտ չի ներկայացվել»։



Այս իրավիճակը պատահականություն չէ, այլ համակարգային խնդիր։ Ոլորտի փորձագետներն ու գործարարները մատնանշում են մի քանի հիմնական պատճառ, թե ինչու բիզնեսը չի ցանկանում գործ ունենալ պետական կառույցների հետ: Պետական մարմինները հաճախ սահմանում են անիրատեսական ցածր գներ, ինչը նախագծող և փորձագիտական ընկերությունների համար աշխատանքը դարձնում է ֆինանսապես անշահավետ։

Խիստ ու երբեմն միակողմանի պայմանագրային պահանջները, տուժանքների բարձր չափերը և չնչին վրիպակի պատճառով «սև ցուցակում» հայտնվելու վտանգը ստիպում են ընկերություններին խուսափել պետական գնումներից։

Գործարարների շրջանում առկա է խորը անվստահություն պետական համակարգի թափանցիկության հանդեպ։ Շատերը նախընտրում են աշխատել բացառապես մասնավոր պատվերներով՝ զերծ մնալով պետական ապարատի վարչարարությունից և ուշացող վճարումներից։

Մինչ պետական կարևորագույն նշանակության մրցույթները մնում են անարձագանք, այլ հարցեր են բարձրացվում։ Մասնավորապես, որոշ գործարարներ ակտիվություն են ցուցաբերում այնպիսի միջոցառումներում, ինչպիսիք են վարչապետի տիկնոջ՝ Աննա Հակոբյանի ղեկավարած «Իմ քայլը» հիմնադրամի վճարովի բարեգործական ընթրիքները։

Թեև այս մասնակցությունը պաշտոնապես ներկայացվում է որպես սոցիալական աջակցություն, սակայն քննադատները սրա մեջ քաղաքական ենթատեքստ են տեսնում, մասնավորապես իշխանական «էլիտայի» հետ կապեր հաստատելու այլընտրանքային ճանապարհ։

Ստացվում է պարադոքսալ իրավիճակ. բիզնեսը պատրաստ է միլիոններ վճարել ընթրիքների մասնակցության համար, սակայն հրաժարվում է մասնակցել պետության կողմից հայտարարվող բաց, օրինական մրցույթներին։

Այսպիսով, ՆԳՆ-ի և Երևանի քաղաքապետարանի տապալված մրցույթները ահազանգ են առ այն, որ պետական գնումների համակարգը արմատական վերանայման կարիք ունի։ Եվ քանի դեռ պետությունը չի դարձել հուսալի և շահավետ գործընկեր մասնավոր հատվածի համար, կարևորագույն նախագծային աշխատանքները շարունակելու են մնալ կասեցված։