Տիգրան Ավինյանը ստո՞ւմ էր․ «վնասով» աշխատող տրանսպորտը միլիոնների շահույթ ունի

Երևանի հանրային տրանսպորտի սակագնի թանկացումն ու միասնական տոմսային համակարգի ներդրումը վերջին տարիների ամենաաղմկահարույց թեմաներից են։

Երբ երևանցիների միայն 9%-ի վստահության քվեն ստացած իշխանությունները փորձում էին հանրությանը համոզել, որ քաղաքային տրանսպորտի ուղեվարձը պետք է դառնա 300 դրամ՝ հիմնական հիմնավորումը մեկն էր․ համակարգը «վնասով է աշխատում»։

Տիգրան Ավինյանի թիմը հայտարարում էր, որ գործող սակագները չեն ծածկում ծախսերը, և 300 դրամը գոյատևման նվազագույն շեմն է։ Պաշտոնական վիճակագրությունն ու գնումների գործընթացները բոլորովին այլ պատկեր են ցույց տալիս․ ֆինասական հաշվետվություններում հրապարակված տվյալներով՝ «Երևանի ավտոբուս» ՓԲԸ-ն 2025 թվականին արձանագրել է 26 միլիոն դրամի շահույթ։



Այսինքն՝ այն նույն կազմակերպությունը, որի անունից հանրությանը պատմում էին ֆինանսական փլուզման մասին, փաստացի աշխատում է դրական հաշվեկշռով։ Ինչպես է ստացվում, որ քաղաքապետարանի պնդմամբ՝ «վնասով աշխատող» ընկերությունը հայտնվում է խոշոր հարկատուների և շահույթ ունեցողների ցանկում։

Հիշեցնենք՝ դեռ ապրիլի 18-ին Տիգրան Ավինյանը լրագրողներին հայտնել էր, որ վերահսկողական մեխանիզմների խստացման արդյունքում հանրային տրանսպորտի օրական հավաքագրումները 37 մլն դրամից հասել են շուրջ 65 մլն դրամի՝ արձանագրելով եկամուտների գրեթե կրկնակի աճ։ Եթե համակարգը շահույթ է արձանագրում, ապա միանգամից մի քանի հարց է առաջանում․ ինչո՞ւ էր հանրությանը ներկայացվում «կործանվող տրանսպորտի» թեզը, ինչո՞ւ էր անհրաժեշտ ուղեվարձը հասցնել 300 դրամի և միայն հանրային ճնշման ներքո այն իջեցնել 150 դրամի, երբ անգամ 150 դրամի և որոշակի մակարդակի բոյկոտի պայմաններում համակարգը շահույթ է արձանագրում։

Հետաքրքրական է՝ ո՞ւր են գնում հավելյալ հարյուրավոր միլիոնները։ Առավել ուշագրավ է մեկ այլ հանգամանք։ Երևանի քաղաքապետարանը պարբերաբար տարբեր ՍՊԸ-ների և անհատ ձեռնարկատերերի հետ կնքում է բազմամիլիոնանոց պայմանագրեր՝ հաճախ առանց բավարար հանրային բացատրության։ Ընդդիմադիր խմբակցությունները և ոլորտը հետազոտող հասարակական կազմակերպությունները պարբերաբար ահազանգում են այդ մասին։

Հարկ է նշել, որ Հայաստանի օրենսդրությամբ գնումները պետք է կատարվեն մրցակցային բաց մրցույթներով, սակայն հաճախ կիրառվում է «մեկ անձից գնումների» ընթացակարգը (առանց մրցույթի, ուղիղ պայմանագիր կոնկրետ ընկերության հետ)։ Երբ մրցույթ չի լինում, ապրանքները կամ ծառայությունները ձեռք են բերվում շուկայականից բարձր գներով, ինչը հանգեցնում է համայնքային բյուջեի միջոցների անարդյունավետ վատնման:

Որպես թարմ օրինակ՝ կարելի է հիշել տրանսպորտի ոլորտում վերջերս բարձրացված աղմուկը․ Երևանի ավագանու «Մայր Հայաստան» խմբակցության անդամ Մեսրոպ Մանուկյանը հրապարակավ հայտարարեց, որ «Երևանի ավտոբուս» ՓԲԸ-ն մեկ անձից գնման ընթացակարգով ձեռք է բերել 500․000 լիտր դիզելային վառելիք՝ 1 լիտրը 545 դրամով, այն դեպքում, երբ Երևանի բենզալցակայաններում մանրածախ գինը եղել է 510-520 դրամ, իսկ մեծածախ գնման գինը պետք է էլ ավելի էժան լիներ։

Ըստ ընդդիմության՝ միայն այս մեկ գործարքով քաղաքին հասցվել է շուրջ 60 միլիոն դրամի վնաս։ Քաղաքապետարանն իր պարզաբանման մեջ նշեց, որ բաց մրցույթները ձախողվել են մատակարարների չներկայանալու պատճառով, և իրենք ստիպված են եղել գնումն անել ուղիղ պայմանագրով՝ տրանսպորտային կոլապսից խուսափելու համար։ Սակայն սա չի փարատում կասկածները, թե ինչու են մրցույթները պարբերաբար ձախողվում և ինչու են պայմանագրերը կնքվում բարձր գներով։

Ընդդիմադիրները վստահեցնում են՝ եթե բացառվեն կոռուպցիոն գործարքները, ուռճացված գնումները, ինչպես նաև կրճատվեն քաղաքապետարանի կողմից տոնակատարությունների, թանկարժեք պարգևատրումների կամ անարդյունավետ հանրային միջոցառումների վրա ծախսվող միլիոնները, ապա համայնքային բյուջեում կառաջանան հսկայական ֆինանսական խնայողություններ։ Եթե քաղաքային տրանսպորտը, անգամ գործող պայմաններում, կարողանում է շահույթ ապահովել, նշանակում է՝ առնվազն տեսականորեն հնարավոր էր ոչ թե թանկացնել ծառայությունները, այլ հակառակը՝ վերանայել ծախսերը, կրճատել անհասկանալի ֆինանսական հոսքերը և պահպանել սոցիալական ավելի մատչելի սակագին։

Ի վերջո, երբ իշխանությունը հայտարարում է, թե «այլ տարբերակ չկա», իսկ հետո փաստաթղթերը ցույց են տալիս շահույթ, քաղաքացին արդեն իրավունք ունի հարցնելու՝ գուցե խնդիրը ոչ թե տրանսպորտի վնասաբերությունն էր, այլ հերթական անգամ հանրությունից ավելի շատ գումար հավաքելու ցանկությո՞ւնը։