Ընտրողների ակտիվ մասնակցությունը՝ որպես իշխանության դատավճիռ. Սուրենյանց

Քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցի տելեգրամյան գրառումը.

Ընտրողների ակտիվ մասնակցությունը՝ որպես իշխանության դատավճիռ

Նախագահի կողմից Ազգային ժողովի հերթական ընտրությունների նշանակումը հունիսի 7-ին իրավական առումով ընթացակարգային քայլ է և ինքնին քաղաքական ինտրիգ չի պարունակում։

Իրական ինտրիգը ձևավորվում է ընտրական գործընթացի առանցքային հարցով՝ ընտրողների մասնակցության մակարդակով։

Մասնագիտական գնահատականներն ու նախորդ ընտրությունների փորձը վկայում են, որ մոտ 1 միլիոն 400 հազար ընտրողի մասնակցությունը, այսինքն՝ շուրջ 55 տոկոսը, ընտրությունները տեղափոխում է որակապես այլ քաղաքական հարթություն։

Այդ շեմը հաղթահարելու դեպքում ընտրական գործընթացին միանում է ոչ միայն քաղաքականապես մոբիլիզացված և կանխատեսելի ընտրազանգվածը, այլ նաև այն լայն սոցիալական շերտը, որը սովորաբար մնում է ընտրությունից դուրս՝ հիասթափության, անվստահության կամ քաղաքական անտարբերության պատճառով։ Հենց այդ շերտի ակտիվացումն է, որ կտրուկ փոխում է ընտրությունների ներքին տրամաբանությունը։

Վերջին տարիներին (հատկապես Արցախի կորստից հետո) հասարակության մեջ կուտակվել է մեծ դժգոհություն, բայց դա դեռ չի վերածվել զանգվածային մոբիլիզացիայի։ Շատերը հիասթափված են իշխանությունից, բայց նաև ընդդիմությունից (որը հաճախ ընկալվում է որպես «հին ուժեր» կամ անարդյունավետ)։ Այս ապատիան հենց այն է, ինչ օգնում է իշխանությանը՝ քանի որ ցածր մասնակցությունը նվազեցնում է «պատժող» ձայների քանակը։

Եթե ընդդիմությունը կարողանա մոբիլիզացնել այդ «հիասթափված» շերտը՝ ոչ թե «մեր կողմը գալու», այլ «գնալ և դեմ քվեարկել» տրամաբանությամբ, ապա մասնակցությունը կարող է կտրուկ բարձրանալ։ Հակառակ դեպքում՝ ապատիան կմնա իշխանության լավագույն դաշնակիցը։

Ընտրողների ցածր մասնակցության պայմաններում ընտրական գործընթացը գործում է հարաբերական թվերի տրամաբանությամբ, որտեղ վարչական ռեսուրսը ստանում է անհամաչափ ազդեցություն։ Վարչական կախվածության մեջ գտնվող խմբերը, վերահսկելի ընտրազանգվածը և կազմակերպված մասնակցությունը թույլ են տալիս իշխանությանը պահպանել վերահսկողությունը ընտրությունների արդյունքների նկատմամբ։ Սակայն ընտրողների բարձր մասնակցության պարագայում այդ մեխանիզմը սկսում է կորցնել իր արդյունավետությունը։ Զանգվածային մասնակցությունը «կլանում» է վարչական ռեսուրսի ազդեցությունը՝ այն վերածելով երկրորդական գործոնի, որը այլևս ի վիճակի չէ փոխել հասարակական ընդհանուր տրամադրության ուղղությունը։

Այս համատեքստում գործող իշխանության ճակատագիրը դադարում է որոշվել զուտ կուսակցական մրցակցության դաշտում։ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության պահպանման կամ փոփոխության հարցը բարձր մասնակցության պայմաններում վերածվում է հասարակական վստահության կամ անվստահության քվեարկության։ Ընտրությունները գործնականում ձեռք են բերում հանրաքվեի բնույթ՝ իշխանության վարած քաղաքականության, կառավարման որակի և կուտակված հանրային դժգոհության վերաբերյալ։

Ընտրողների բարձր մասնակցությունը ընտրական գործընթացին տալիս է իրական քաղաքական բովանդակություն՝ այն հեռացնելով վարչական վերահսկողության սահմաններից։ Այդ դեպքում արդյունքը սկսում է արտացոլել հասարակության քաղաքական կամքը, այլ ոչ թե ընտրական մեխանիզմների կիրառման արդյունավետությունը։ Հակառակ դեպքում, երբ գերակշռում է ապատիան և քաղաքացիների զգալի հատվածը հրաժարվում է մասնակցությունից, ընտրությունները մնում են նեղ շրջանակի ներսում կառավարվող գործընթաց՝ կանխատեսելի ելքով։

Այսպիսով, առաջիկա ընտրությունների հիմնական հակամարտությունը չի ընթանալու իշխանության և ընդդիմության միջև։ Այն ընթանալու է քաղաքական մասնակցության և քաղաքական ապատիայի միջև։ Եթե ընտրողների ակտիվությունը հասնի այն շեմին, որտեղ վարչական ռեսուրսը կորցնում է վճռական նշանակությունը, ապա իշխանության վերարտադրությունը դառնում է խիստ խնդրահարույց։ Այդ դեպքում ընտրողների ակտիվ մասնակցությունը դառնում է ոչ գործող իշխանության քաղաքական դատավճիռ։