Ինչպես էր Թումանյանը բանտից գաղտնի ուղարկել իր ձեռագրերը

Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը զբաղվել է նաև հասարակական-քաղաքական ակտիվ գործունեությամբ։ Օրինակ, 1905-1906 թվականներին նա հաշտարարի դեր է կատարել ցարական կառավարության հրահրած հայ-թաթարական կռվի ժամանակ, որի պատճառով 2 անգամ ձերբակալվել է։ Բանաստեղծի ձերբակալության մասին մի շատ հետաքրքիր հուշ ունի նրա դուստրը` Նվարդ Թումանյանը։



«1908 թ. դեկտեմբերի 23-ին, ձմռան մի ցուրտ գիշեր, ժանդարմները քաղաքամասի ոստիկանության պետի հետ, եկել են մեր բնակարանը։ Այդ ժամանակ մենք ապրում էինք Բեհբության փողոցում, տատիս մոտ։ Խուզարկությունը տևել է մի քանի ժամ։ Երբ քնից արթնացանք, տեսանք հայրիկի ձեռագրերը թափված գետնին, գրասեղանի արկղերը, գրադարանի պահարանի դռները բաց և գրքերը հատակին թափված։ Մանրամասն խուզարկելուց հետո ձեռագրերը մեծ կապոցներով կապեցին և խառը լցրին պարկերի մեջ։ Հայրիկին ու մեծ եղբորս` Մուշեղին, տարան…

Հայրիկին Մետեխի բանտը (N15 կամերա) տանելուց հետո շաբաթը մեկ գնում էինք տեսակցության։



Բանտապետի օգնականը, մի շատ բարի ռուս մարդ, մեզ ազատ տեսակցություն էր տալիս, առանց ցանցի։ Գիտեին, որ տասը երեխա ունի և ամեն անգամ, երբ երեխաներով մայրիկի հետ բանտն էինք գնում, թույլ էին տալիս ազատ խոսելու։ Ամենափոքրը Թամարն էր, մայրիկը նրան գրկած էր տանում։ Մի օր տեսակցության ժամանակ, հայրիկը Թամարին գրկելիս բարակ ծխախոտի թուղթ դրեց երեխայի գիրկը։



Եկանք տուն, տեսանք ծխախոտի թղթի վրա գրված «Մի կաթիլ մեղրը» և «Վայրէջքը»։ Վերջինը գրել էր իր ծննդյան 40-ամյակին` 1909 թվականի փետրվարին»։