«Համբույր» քանդակն ու Կամիլ Կլոդելը․ Օգյուստ Ռոդենի մեծ սերերը

«Համբույրը» քանդակը արտահայտում է հռչակավոր Օգյուստ Ռոդենի մեծ կիրքն իր աշակերտուհու՝ քանդակագործ Կամիլ Կլոդելի հանդեպ։ 15 տարի աղջիկը եղել է նրա սիրելին, մոդելը, մուսան, գաղափարների ոգեշնչողը և նրա ստեղծագործությունների համահեղինակը։ Նրանց բաժանումից հետո Կամիլը կորցրեց խելքը, իսկ Ռոդենը այլևս չստեղծեց ոչ մի նշանավոր գործ։

Կամիլ Կլոդելին չի կարելի սովորական աղջիկ անվանել. նրա քանդակագործության տաղանդն ակնհայտ է եղել երիտասարդության տարիներին, 17 տարեկանում նա ընդունվել է Կոլարոսի ակադեմիա, որտեղ հայտնի քանդակագործ Ալֆրեդ Բաուչերը դարձել է նրա դաստիարակը։ Եվ շուտով Կամիլան սկսել է դասեր քաղել Օգյուստ Ռոդենից։



Նրանց միջեւ կիրք է ծնվել, որը երկար տարիներ ոգեշնչման աղբյուր է դարձել մեծ քանդակագործի համար։ Նա նկարագրել է իր սիրելիին հետևյալ կերպ. «Գեղեցիկ ճակատ, խորը, վառ կապույտ հիասքանչ աչքերի վերևում, ինչպես Բոտիչելիի դիմանկարների գեղեցկուհիները, մեծ, զգայական բերան, ոսկեշագանակագույն մազերի հաստ հյուս՝ ընկած նրա ուսերին: Հայացք, որը տպավորում է իր հանդգնությամբ, գերազանցությամբ ու... մանկական ուրախությամբ»։

Սկզբում Կամիլ Կլոդելը հղկում էր իր դաստիարակի պատրաստի քանդակները, սակայն ժամանակի ընթացքում նա սկսեց ստեղծել իր սեփականը։ Ռոդենը նույնիսկ վստահում էր նրան, որ ավարտի իր աշխատանքները։ Նա քանդակագործի համար դարձավ ոչ միայն սիրելի մոդել և մուսա, այլև բազմաթիվ ծրագրերի հեղինակ։

Կամիլ Կլոդելի կենսագիր Ռեյն-Մարի Պարիսը նկարագրում է նրանց համատեղ աշխատանքի շրջանը. «Ինքնուրույն Ռոդենը կշարունակեր շարժվել դեպի Միքելանջելոն՝ փորձելով արդիականացնել նրան և դրանով իսկ կոպտացնել։ Եվ հետո հանկարծ նրա մեջ մի նոր բան է առաջանում, որը Կամիլայից բաժանվելուց հետո կարծես անհետանում է ավազի մեջ։ Միևնույն մասնագիտության երկու սիրահարների միջև կրքի և ստեղծագործության այս փոխհարաբերությունները, որոնք աշխատում են միասին, նույն արհեստանոցում և նույն սյուժեի վրա, մեզ տանում է այս եզրակացության. գրեթե 15 տարի Կամիլան եղել է Ռոդենի մուսան և աջ ձեռքը»:



«Համբույրը» քանդակն այնքան զգայական էր, որ շատերն այն անպարկեշտ էին համարում լայն լսարանի համար ցուցադրելու համար։

«Համբույր» քանդակն ի սկզբանե կոչվել է «Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի»՝ ի պատիվ 13-րդ դարի ազնվական իտալացի տիկնոջ, ում անունը հավերժացրել է Դանթեն իր «Աստվածային կատակերգությունը» գործում: Տիկինը սիրահարվել է ամուսնու՝ Ջովանի Մալատեստայի կրտսեր եղբորը՝ Պաոլոյին։ Լանսելոտի և Գվինևերի պատմությունը կարդալիս սիրահարվելուց հետո նրանց հայտնաբերել և սպանել է ամուսինը։ Քանդակում կարելի է տեսնել Պաոլոյին՝ ձեռքին գիրք։ Սիրահարներն իրականում չեն դիպչում միմյանց շուրթերին, կարծես ակնարկելով, որ սպանվել են առանց մեղք գործելու։

Քանդակի անվանափոխությունը «Համբույր» արվել է այն քննադատների կողմից, ովքեր առաջին անգամ տեսել են այն 1887 թվականին: Քանդակի ակնհայտ էրոտիզմը բազմաթիվ քննարկումների տեղիք է տվել: «Համբույրի» բրոնզե պատճենը (74 սմ բարձրություն) ուղարկվել է 1893 թվականին Չիկագոյում կայացած համաշխարհային ցուցահանդեսին։ Պատճենը համարվել է ոչ պիտանի հանրային դիտման համար և տեղափոխվել է առանձին փոքր սենյակ:



1888 թվականին ֆրանսիական կառավարությունը Ռոդենին հանձնարարեց ստեղծել «Համբույրի» առաջին ամբողջական մարմար տարբերակը համաշխարհային ցուցահանդեսի համար, սակայն այն ցուցադրվեց միայն 1898 թվականին Փարիզի սրահում։ 1900 թվականին արձանը տեղափոխվեց Լյուքսեմբուրգի այգիների թանգարան, իսկ 1918 թվականին այն տեղադրվեց Ռոդենի թանգարանում, որտեղ այն մնում է մինչ օրս։

«Համբույրը» Օգյուստ Ռոդենի ամենաճանաչված քանդակներից է։ Հանրաճանաչությամբ նրա հետ կարող է մրցել միայն «Մտածողը» աշխարհահռչակ քանդակի հետ: Հարյուրավոր տարիներ միլիոնավոր մարդիկ դիտել են այս քանդակը՝ մոռանալով, որ Ռոդենի պատկերած սյուժեի հերոսները հայտնվել են դժոխքում։