Պատմության նվիրյալը․ այսօր բացառիկ գիտնական Հակոբ Մանանդյանի ծննդյան օրն է

Այսօր հայ պատմագիտության ականավոր ներկայացուցիչ, բանասեր և աղբյուրագետ Հակոբ Մանանդյանի ծննդյան օրն է։

Մանանդյանի անունը հայտնի էր ոչ միայն Հայաստանում ու ԽՍՀՄ-ում, այլեւ եվրոպական երկրներում. նա այն հազվագյուտ գիտնականներից էր, որ խորապես ու լրջորեն զբաղվել է բազմաթիվ ու տարատեսակ խնդիրներով` յուրաքանչյուր ոլորտում թողնելով սեփական ձեռագիրը, ինչը, անշուշտ, արդյունք էր ստացած բազմակողմանի ու հիմնավոր կրթության։

ԵՊՀ-ում նա առաջինն է դասավանդել հայ ժողովրդի հին և միջնադարյան պատմություն՝ միաժամանակ լինելով նորաբաց համալսարանի ռեկտորը, իսկ 1931թ. ընդհատել է մանկավարժական աշխատանքը և զբաղվել միայն գիտական գործունեությամբ:

Գրականագետ Գառնիկ Ստեփանյանն իր հուշերում գրում է, թե ինչպես տպարանում, երբ ինքը գրաշարի աշխատանք էր կատարում, ծանոթացել է Մանանդյանի հետ։

«Մի օր գրաշարանոց մտավ բարձր հասակով, ազնվական տեսքով մի մարդ և դանդաղ քայլերով մոտեցավ ինձ: Ասել էին, որ ես եմ իր գրաշարը: Եկավ կանգնեց մոտս. հանեց թերթի մեջ փաթաթված ձեռագիրը և հանձնեց ինձ, հարցնելուց հետո, թե ե՞ս էի շարելու «Կշիռների» շարունակությունը: Ցանկացավ նախորդ մամուլի օտիսկը ստանալ: Կատրեցի պահանջը:

Բացատրեց ինչ-որ բան, հատկապես մի աղյուսակի հետ կապված, որը պարունակում էր անուններ, թվեր, ծանոթագրություններ` բաժանված սյունակների:

Դրանից հետո արդեն ավելի հաճախ էինք հանդիպում: Մանանդյանը բնավորությամբ շատ էր տարբեր հետագայում իմ ճանաչած գիտնականներից: Ոչ մի ավելորդ զրույց, ոչ մի կողմնակի հարց նրան չէր զբաղեցնում: Խոսում էր միայն աշխատանքի հետ կապված խնդիրների մասին, մենք էլ չէինք համարձակվում շեղել նյութից:

Գրում էր ընթեռնելի ձեռագրով, մարգարտաշար տողերով: Գեթ ես նրանից ավելի մաքուր ձեռագիր ունեցողի չեմ հանդիպել իմ 15 տարվա գրաշարական կյանքի ընթացքում:

․․․․Ծխում էր: Ծխում էր ոչ թե պատրաստի գլանիկներ, այլ բարակ թղթի մեջ փաթաթած ծխախոտ, այն էլ տարօրինակ ծիսակատարությամբ: Հանում էր ծխախոտատուփը, որի մեջ էին տանը պատրաստված սիգարետները, վերցնում էր դրանցից մեկը, կիսում էր, կեսը ամրացնում փոքրիկ ծխամորճի ծայրին ու ծխում, մյուս կեսն էլ թողնելով հաջորդ անգամվա: Անշուշտ, այս բանը կատարում էր քիչ ծխելու նկատառումով:

Բացի հայերենից, ռուսերենից, գերմաներենից, հիմնովին տիրապետում էր հին հունարենին: Իր աշխատությունների վերջում տրվող ամփոփումները սովորաբար գրում էր ռուսերեն և գերմաներեն, որ շարում էի առանց բան հասկանալու:

Չնայած վերին աստիճանի կիրթ, ծանրաբարո վարքագծին, ուրիշների գրածների մասին կարծիք հայտնելու զգուշությանը, իրեն թույլ էր տալիս շողումներ այդ սկզբունքից, հանուն գիտության շահերի»: