Նամազ՝ քրդերի դեմ հաղթանակից հետո. ինչ է կատարվում Սիրիայում

Թուրքական մամուլում Սիրիայի անցումային կառավարության բանակի մասնակցությամբ մի տեսանյութ է հրապարակվել, որում վերջիններս երկրի հյուսիսային և հյուսիսարևելյան շրջանները քրդական ուժերի «օկուպացիայից ազատագրելուց» հետո նամազ են արել։

Նշենք, որ հիշյալ շրջաններում վերջին օրերին իրավիճակը կտրուկ սրվել էր․ Սիրիայի կառավարական ուժերի և «Քուրդիստանի բանվորական կուսակցության» սիրիական թևի՝ «Սիրիայի դեմոկրատական ուժերի» (SDF), ինչի հետևանքով Դամասկոսը ռազմավարական նշանակություն ունեցող մի շարք տարածքներում իր վերահսկողությունն է հաստատել, որոնք նախկինում գտվում էին քրդերի տիրապետության տակ։

Այս զարգացումները հանգեցրել են ուժային հավասարակշռության փոփոխության և քրդական ուժերի մասնակի դուրսբերման։ Սիրիայի անցումային իշխանությունները գործընթացը ներկայացնում են որպես օկուպացված տարածքների ազատագրում և պետական վերահսկողության վերականգնում, մինչդեռ քրդական կողմը պնդում է, որ տեղի ունեցողը պարտադրված նահանջ է՝ պայմանավորված քաղաքական, ռազմական և արտաքին ճնշումներով։

Ինչից սկսվեց ամենը

Ստեղծված իրավիճակի արմատները գալիս են Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի առաջին տարիներից։ 2015 թվականից սկսած՝ SDF-ն, որի հիմնական կորիզը քրդական զինված ստորաբաժանումներն էին, վերահսկում էր Սիրիայի հյուսիսային և հյուսիսարևելյան տարածքների մեծ մասը՝ գործելով փաստացի ինքնավար ռեժիմով և անկախ Սիրիայի կառավարությունից։ Այդ տարածքներում են գտնվում Սիրիայի նավթով հարուստ շրջաններն, ինչպես նաև ռազմավարական կարևոր որոշ ենթակառուցվածքներ։ 2025 թվականի մարտին Սիրիայի անցումային կառավարության և SDF-ի միջև ձեռք բերվեց համաձայնություն, որը նախատեսում էր քրդական ուժերի ինտեգրումը Սիրիայի պետական կառույցների և բանակի մեջ։

Ըստ պայմանավորվածության՝ պետք է ձևավորվեր երեք դիվիզիա, որոնք կգործեին համատեղ, սակայն կունենային որոշակի ինքնուրույնություն։ Սակայն համաձայնագիրը այդպես էլ կյանքի չկոչվեց։ Կողմերը չկարողացան համաձայնեցնել ինտեգրման մեխանիզմները, անվտանգության երաշխիքները, քաղաքական իրավունքների պահպանումը և զինված կառույցների ապագա կարգավիճակը։

Ինչու են քրդական ուժերը հեռանում

Առաջին և հիմնական պատճառը ինտեգրման շուրջ առաջացած փակուղին է։ Սիրիայի կառավարությունը պահանջում է, որ SDF-ի մարտիկները բանակին միանան անհատական կարգով՝ անցնելով ստուգումներ և ենթարկվելով կենտրոնական հրամանատարությանը։ Քրդական ղեկավարությունը սա դիտարկում է որպես անվտանգության լուրջ սպառնալիք, քանի որ այդ մոտեցումը փաստացի վերացնում է նրանց կազմակերպված ուժային համակարգը։ Երկրորդ գործոնը արտաքին քաղաքական աջակցության թուլացումն է։

Տարիներ շարունակ SDF-ը պահպանել է իր դիրքերը ԱՄՆ-ի և այլ արտաքին դերակատարների աջակցությամբ, սակայն վերջին շրջանում Վաշինգտոնի դիրքորոշման փոփոխությունը և Դամասկոսի հետ համագործակցության խորացումը զգալիորեն թուլացրել են քրդական ուժերի բանակցային դիրքերը։

Երրորդ կարևոր և հատկանշական գործոնն այս հարցում Սիրիայի անցումային կառավարության գլխավոր աջակից Թուրքիայի շարունակական ճնշումներն են: Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը այս դեպքերի առնչությամբ հայտարարել է, որ SDF-ը պետք է ամբողջությամբ վայր դնի զենքերը և լուծարվի, քանի որ Անկարան այն դիտարկում է որպես «Քուրդիստանի բանվորական կուսակցությանը» կապված ուժ, որը սպառնում է Թուրքիայի ազգային անվտանգության շահերին։

Թուրքիայի պրո-քրդական կուսակցությունները նախազգուշացրել են, որ այս զարգացումները կարող են վտանգել ոչ միայն Սիրիայի, այլ նաև Թուրքիայի ներսում խաղաղ գործընթացները։

Այս պահին Սիրիայի կառավարությունը վերահսկում է ռազմավարական կարևոր շրջաններ և բանտային ճամբարներ, ինչը նպատակ ունի վերականգնել երկրի պետական լիազորությունները։ Միևնույն ժամանակ, SDF-ն և քրդական համայնքները փորձում են պահպանել քաղաքական և անվտանգության երաշխիքները, որպեսզի ապագայում խուսափեն նոր լարվածություններից։

Մերի Հակոբյան