Freedom House 2026. Հայաստանը պահպանում է «Մասամբ ազատ» երկրի կարգավիճակը

Freedom House միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության «Ազատությունն աշխարհում 2026» զեկույցի համաձայն՝ Հայաստանը շարունակում է մնալ «Մասամբ ազատ» (Partly Free) երկրների շարքում՝ ստանալով 100 հնարավոր միավորից 54-ը, իսկ ինտերնետի ազատության համար՝ 100-ից 72 միավոր։

Զեկույցի գնահատման համակարգը հիմնված է 0-ից 4 միավորանոց սանդղակի վրա, որտեղ 0-ն նշանակում է իրավունքների իսպառ բացակայություն, 1-ը՝ խիստ սահմանափակ վիճակ, 2-ը՝ միջին վիճակ, 3-ը՝ պաշտպանված իրավունքներ, և 4-ը՝ լիարժեք ազատություն ու պաշտպանվածություն:

Չնայած 2018 թվականի թավշյա հեղափոխությունից հետո երկրում տեղի ունեցած զգալի փոփոխություններին, Հայաստանը դեռևս բախվում է համակարգային լուրջ խնդիրների: Քաղաքական իրավունքների ոլորտում ընտրական գործընթացը գնահատվել է 4 միավորից 2-ը, ինչը փաստում է, որ գործող ղեկավարների և օրենսդիրների ընտրության արդարությունը դեռ միջին մակարդակի վրա է և բարելավման կարիք ունի:

Քաղաքական բազմակարծությունը ստացել է 4 միավորից 3 միավոր, սակայն նշվում է, որ համակարգը դեռևս խոցելի է քաղաքականությունից դուրս գտնվող ուժերի ազդեցության նկատմամբ:

Ամենախնդրահարույց ոլորտը շարունակում է մնալ օրենքի գերակայությունը, որը ստացել է ամենացածր՝ 4 հնարավորից ընդամենը 1 միավոր՝ պայմանավորված անկախ դատական համակարգի բացակայությամբ և արդար դատավարության սկզբունքների թերություններով:

Քաղաքացիական ազատությունների մասով լրատվամիջոցների անկախությունն ու անձնական տեսակետների արտահայտման ազատությունը գնահատվել են 4 միավորից 2 միավոր, ինչը համարվում է անբավարար ցուցանիշ:

Զեկույցում առանձնահատուկ շեշտադրում է կատարվել անվտանգային գործոնին և Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրին: Ադրբեջանի ռազմական ճնշման և 2023 թ. հարձակման հետևանքով Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը «Մասամբ ազատից» դարձել է «Անազատ», ինչը հանգեցրել է էթնիկ հայ բնակչության բռնի տեղահանմանը և տեղի ժողովրդավարական ինստիտուտների լուծարմանը:

Ի վերջո, Freedom House-ը եզրակացնում է, որ Հայաստանի ժողովրդավարական առաջընթացի գլխավոր խոչընդոտները մնում են ներքին խնդիրները (օրենքի բացերը և դատական համակարգի թերությունները) և արտաքին գործոնը (Ադրբեջանի կողմից շարունակվող ռազմական ճնշումը), ինչի պատճառով երկիրը դեռևս գտնվում է բարդ անցումային փուլում, որտեղ ժողովրդավարական ձեռքբերումները կարիք ունեն լուրջ ամրապնդման: